Zijn je radiatoren geschikt voor een warmtepomp?

Of je radiatoren geschikt zijn, zie je het snelst met de 50-gradentest: zet in een koude week je cv-ketel op 50 graden en kijk een paar dagen of elke kamer warm blijft. Lukt dat, dan zijn je radiatoren groot genoeg voor een volledig elektrische warmtepomp. Blijft één kamer koud, dan ligt het meestal aan die ene radiator of aan die ene kamer, en dat los je per kamer op. Voor een hybride warmtepomp hoef je je radiatoren meestal niet te vervangen.

Het typeplaatje of de maat van de radiator zegt minder dan je zou denken. Een radiator geeft bij water van 50 graden ongeveer 40 procent van het vermogen dat in de catalogus staat. Hoeveel je kamer nodig heeft, weet je zonder berekening niet: de vuistregels daarvoor lopen een factor twee uiteen. De test in je eigen huis meet allebei tegelijk.

Zo zit het

• De test: cv-ketel op 50 graden, kranen open, een koude week. Overal warm: all-electric kan. Een of twee kamers koud: per kamer oplossen. Meerdere kamers koud: hybride, of eerst isoleren.
• Lauw water geeft minder warmte: bij 55 graden aanvoer levert een radiator ongeveer de helft van zijn catalogusvermogen, bij 50 graden ongeveer 40 procent, bij 45 graden ongeveer 30 procent.
• Type 11, 21, 22, 33: platen en convectoren. Hoe hoger het getal, hoe meer warmte bij dezelfde maat.
• Vervangen: Milieu Centraal rekent met ongeveer 3.500 euro voor een aantal grotere radiatoren.
• Hybride: de ketel helpt op de koudste dagen, dus je radiatoren hoeven het dan niet alleen te doen.

Hoe doe je de 50-gradentest?

Je zet je huidige cv-ketel een week op de temperatuur waarmee een warmtepomp werkt, en je houdt per kamer bij of het warm genoeg blijft. Het kost niets en je hebt er geen installateur voor nodig.

Een volledig elektrische warmtepomp levert cv-water van hooguit 55 graden; een cv-ketel kan tot ongeveer 80 graden. Milieu Centraal test op 50 graden. Dat laat een kleine marge over voor de koudste dagen, en hoe lager het water, hoe zuiniger de warmtepomp draait.

Stap voor stap: de 50-gradentest

1. Wacht op een koude week. Hoe kouder het buiten is, hoe meer de test zegt. Bij zacht weer is er weinig warmte nodig, en dan bewijst een warme kamer weinig.
2. Draai alle thermostaatkranen helemaal open. Een half dichte kraan knijpt de radiator af, en dan test je de kraan in plaats van de radiator.
3. Zet de aanvoertemperatuur van de cv-ketel op 50 graden. Hoe dat bij jouw ketel gaat, staat in de handleiding. Noteer eerst de oude stand, zodat je terug kunt.
4. Laat de thermostaat op je gewone temperatuur staan. Zet een diepe nachtverlaging tijdelijk uit. Anders weet je na een koude ochtend niet of het aan de radiator lag of aan het opwarmen.
5. Houd een paar dagen per kamer bij hoe warm het is, ‘s ochtends en ‘s avonds, met het invulschema hieronder. Vergeet de badkamer en de slaapkamers niet.
6. Lees de uitslag met de tabel onder het schema.

Invulschema

Leg in elke kamer die je wilt meten een eenvoudige thermometer, op tafelhoogte en uit de zon. Een regel per meting is genoeg.

Zet bij “Opmerking” wat de meting kan verklaren: een deur die openstond, de oven aan, zon op het raam, veel wind. Vergelijk daarna dagen met ongeveer hetzelfde buitenweer.

Wat de uitslag betekent

De variant van Vaillant: zoek je eigen grens

Fabrikant Vaillant pakt het andersom aan. Zet op een koude dag de thermostaatkranen van de radiatoren die je test op maximaal, en verlaag de aanvoertemperatuur stap voor stap tot de kamer de gewenste temperatuur nog net haalt. Kom je dan op 55 graden of lager uit, dan kan volgens Vaillant een warmtepomp met je bestaande radiatoren.

Het verschil met Milieu Centraal is de grens: 55 tegenover 50 graden. Met de test van Milieu Centraal weet je of je huis het met wat marge redt. Met die van Vaillant weet je precies waar je grens ligt. Haal je 50 graden niet maar 55 wel, dan zit je krap: het kan, maar op de koudste dagen moet je warmtepomp dan water maken van ongeveer 55 graden, en hoe warmer het water, hoe minder zuinig hij draait.

Waarom geeft een radiator bij lauw water minder warmte?

Omdat een radiator warmte afgeeft naar verhouding van het verschil tussen het water en de lucht in de kamer. Wordt dat verschil kleiner, dan daalt de warmte sneller dan je zou verwachten.

Het vermogen in de catalogus van een radiator geldt volgens de Europese norm EN 442 bij water van 75 graden heen, 65 graden terug, in een kamer van 20 graden. Het water is dan gemiddeld 70 graden, dus 50 graden warmer dan de kamer. Voor elk ander regime reken je het om met een vaste formule, die de Vlaamse overheid in haar EPB-pedia uitlegt:

aandeel van het catalogusvermogen = (temperatuurverschil ÷ 50) ^ n

Het temperatuurverschil is de gemiddelde watertemperatuur (aanvoer plus retour, gedeeld door twee) min de kamertemperatuur. De exponent n hoort bij de radiator zelf. De rekenhulp van radiatorfabrikant Zehnder gaat uit van 1,3; in het voorbeeld van de EPB-pedia staat 1,3498 op de fiche van de fabrikant.

Eigen berekening met n = 1,3. Een benadering: de echte exponent staat op de fiche van de radiator.

De laatste kolom is het belangrijkste. Een radiator die in je huidige situatie bij 75 graden precies genoeg geeft, moet bij 55 graden aanvoer bijna twee keer zo groot zijn, en bij 50 graden twee en een half keer. Met de exponent uit het Vlaamse voorbeeld (1,3498) komt 55/45 uit op een factor 1,99: de radiator levert dan ongeveer de helft.

Zo ziet dat eruit voor een radiator met een catalogusvermogen van 1.500 watt:

De kamertemperatuur telt mee. Dezelfde formule laat zien waarom de badkamer vaak als eerste koud blijft. Bij water van 50/40 geeft een radiator in een slaapkamer van 18 graden ongeveer 45 procent van zijn catalogusvermogen, in de woonkamer van 20 graden 41 procent, en in een badkamer van 22 graden nog maar 36 procent. Juist de kamer die het warmst moet zijn, krijgt het minst.

Reken met een marge. De formule met één exponent is een benadering. In een onderzoek in het vakblad van REHVA (de Europese koepel van verenigingen voor verwarming en ventilatie), gaf een radiator bij weinig doorstroming ongeveer 15 procent meer warmte dan de formule voorspelde. Gebruik de tabel dus om te begrijpen wat er gebeurt, niet om een radiator op de watt nauwkeurig te kiezen.

Rekenvoorbeeld: een slaapkamer van 12 m²

Neem de slaapkamer uit ons artikel over hoeveel kW een airco nodig heeft: 12 m² in een rijwoning uit 1975. De vuistregels voor warmteverlies geven 80 watt per m² (ID.nl, huizen van vóór 2000) of 160 watt per m² (Bosch, huizen van rond 1970). Dat is 960 of 1.920 watt.

Bij 50/40 en een kamer van 18 graden geeft een radiator 45 procent van zijn catalogusvermogen. Om 960 watt te halen heb je dan 960 ÷ 0,449 (de 45 procent onafgerond) = ongeveer 2.140 watt in de catalogus nodig. Om 1.920 watt te halen ongeveer 4.280 watt.

Uitkomst: 2.100 tot 4.300 W catalogusvermogen, afhankelijk van welke vuistregel je gelooft.

Die bandbreedte is het probleem. Of een radiator van 2.500 watt in deze kamer volstaat, hangt helemaal af van de vuistregel. Bosch zegt zelf dat zulke regels te grof zijn en meestal een te hoog vermogen geven. Daarom is de 50-gradentest betrouwbaarder dan de som: hij meet het echte warmteverlies van jouw kamer en de echte warmte van jouw radiator tegelijk.

Welk type radiator heb je?

Kijk van boven of opzij in de radiator. Tel de platen (de vlakke panelen) en de rijen lamellen (de geribbelde convectoren). Dat zijn de twee cijfers van het type.

Hoeveel watt elk type per meter levert, hangt af van de hoogte en het merk. Een betrouwbare tabel die dat voor alle merken laat zien, hebben we niet gevonden, dus we noemen hier geen getallen. Wil je het voor jouw radiator weten: noteer type, hoogte en lengte en zoek de technische gegevens van het merk op. Daar staat het vermogen bij 75/65/20, en soms ook de exponent n. Met de tabel hierboven reken je het dan om.

Heb je alleen oude, smalle radiatoren, dan moet je volgens Milieu Centraal misschien een aantal vervangen door dikkere, grotere modellen. Dikker betekent hier: meer platen en convectoren, dus een hoger typenummer.

Eén kamer blijft koud: wat kun je doen?

Los het op in die ene kamer, niet in het hele systeem. De stooklijn hoger zetten maakt elke kamer warmer en de warmtepomp minder zuinig, terwijl het probleem maar op één plek zit.

Werk het in deze volgorde af:

1. Controleer de kraan. Staat de thermostaatkraan echt helemaal open en draait hij soepel? Een kraan die vastzit lijkt op een te kleine radiator.
2. Kijk naar de kamer zelf. Milieu Centraal noemt hr++-glas in de kamers die je warm wilt hebben als een van de voorwaarden voor all-electric. Een koude kamer met oud glas of een ongeïsoleerde buitenmuur verliest veel warmte. Pak dat eerst aan; misschien is een grotere radiator dan niet eens nodig.
3. Vervang die ene radiator door een groter of dikker model. Van type 11 of 21 naar 22 of 33 geeft bij dezelfde maat meer warmte. Past er een langere of hogere radiator, nog beter. Milieu Centraal noemt dikkere, grotere modellen als oplossing, bijvoorbeeld in de woonkamer, de keuken en de badkamer.
4. Overweeg vloerverwarming als je toch verbouwt. Milieu Centraal raadt aan het mee te nemen als je een nieuwe vloer laat leggen. Met vloer- of wandverwarming zit je bij een warmtepomp meestal direct goed.
5. Test opnieuw in de volgende koude week.

Blijven er na de aanpassingen meerdere kamers koud, dan is een hybride de logische keuze. Wat er verder bij je huis past, staat in hybride of all-electric.

Veelgemaakte fout: denken dat alle radiatoren eruit moeten

Wie hoort dat een warmtepomp met lauw water werkt, denkt al snel dat elke radiator te klein is. Dat hoeft niet. De test laat zien welke kamers het niet redden, en alleen daar is een grotere radiator nodig. Milieu Centraal spreekt ook van “een aantal” radiatoren, niet van allemaal.

Vraagt een hybride minder van je radiatoren?

Ja. Bij een hybride warmtepomp blijft de cv-ketel staan, en die springt bij op de koudste dagen. Je radiatoren hoeven het dus niet het hele jaar met lauw water te redden.

Hoe minder koud het buiten is, hoe minder warmte je huis nodig heeft, en dat lukt met lauw water. Wordt het echt koud, dan springt de ketel bij met heter water, en dan geven je radiatoren weer meer warmte. Wanneer dat gebeurt, hangt af van het merk en van de instellingen die de installateur per installatie kiest.

Daarom zegt Milieu Centraal dat een hybride in bijna elke woning werkt. Haalt je huis de 50-gradentest niet, dan is dat geen reden om af te zien van een warmtepomp, wel een reden om voor een hybride te kiezen.

Wat kost het om radiatoren te vervangen?

Milieu Centraal rekent met ongeveer 3.500 euro extra als je bij een all-electric warmtepomp een aantal oude, smalle radiatoren laat vervangen door grotere modellen. Een betrouwbare prijs per radiator vonden we niet.

Zet je dat naast de rest van de investering, dan ziet het er bij aankoop in 2026 zo uit (prijzen van Milieu Centraal, inclusief installatie, met ISDE-subsidie voor een model met label A+++):

Hoe de subsidie werkt en wat er in 2027 verandert, staat in ISDE-subsidie 2026 en 2027. De volledige kosten per type, met stroom per jaar, staan in wat kost een airco of warmtepomp.

Wanneer laat je een warmteverliesberekening maken?

Bij een volledig elektrische warmtepomp altijd, en ook als je radiatoren vervangt. Dan moet het vermogen van de warmtepomp en van elke radiator passen bij hoeveel warmte je huis en elke kamer verliezen. Een vuistregel is daarvoor te grof.

• Bij all-electric. Er is geen ketel om op terug te vallen, dus de warmtepomp moet op de koudste dag het hele huis alleen warm krijgen. Het vermogen hoort te volgen uit een berekening, niet uit een schatting per m².
• Als je radiatoren vervangt. Een nieuwe radiator moet groot genoeg zijn voor zijn kamer, bij de aanvoertemperatuur van de warmtepomp. Dat kan alleen met het warmteverlies van die kamer.
• Als je de vuistregels naast elkaar legt. Voor een woning van rond 1970 geeft Bosch 160 watt per m², ID.nl 80 watt per m² voor huizen van vóór 2000. Andere bronnen zitten daartussen. Een factor twee verschil is te veel om een radiator of warmtepomp op te kiezen.
• Na isoleren. Isoleer je eerst, laat dan pas rekenen. Anders kies je een warmtepomp die achteraf te groot is. Bosch waarschuwt dat een te groot vermogen voor een warmtepomp meer nadelen heeft dan voor een gasketel.

Vraag om een berekening per kamer, niet alleen voor het hele huis: alleen dan weet je per radiator of hij past. In de checklist van Milieu Centraal is het een goed teken als een installateur een berekening of schatting laat zien van het vermogen van de warmtepomp en van het afgiftesysteem, de radiatoren of de vloerverwarming. Neem je ingevulde testschema mee naar dat gesprek: het laat zien welke kamers het met 50 graden redden en welke niet.

Vraag je installateur

• Hoe heb je het vermogen van de warmtepomp bepaald: met een vuistregel of met een berekening per kamer?
• Welke aanvoertemperatuur gebruik je in die berekening op de koudste dag?
• Welke radiatoren redden het bij die temperatuur, en welke niet?
• Welke radiator stel je voor in plaats van de oude: type, hoogte, lengte en vermogen bij jouw aanvoertemperatuur?
• Moet mijn aansluiting zwaarder, bijvoorbeeld naar 3 × 25 ampère?

Wat er verder in een goede offerte hoort, staat in offertes vergelijken en een installateur kiezen. Staat de warmtepomp er eenmaal, stel dan de watertemperatuur zo laag mogelijk in met de stooklijn: de grens die je bij de test vond, is daarvoor een goed begin.

Veelgestelde vragen

Hoe test ik of mijn radiatoren geschikt zijn voor een warmtepomp?

Zet in een koude week de aanvoertemperatuur van je cv-ketel op 50 graden, draai alle radiatorkranen open en houd een paar dagen per kamer bij of het comfortabel warm blijft. Blijft het overal warm, dan kun je verder met een volledig elektrische warmtepomp.

Hoeveel warmte geeft een radiator nog bij 50 graden?

Ongeveer 40 procent van het vermogen in de catalogus. Dat vermogen geldt bij water van 75 graden heen en 65 terug in een kamer van 20 graden. Bij 55 graden aanvoer is het ongeveer de helft, bij 45 graden ongeveer 30 procent. Het is een benadering: de echte waarde hangt af van de radiator.

Wat betekenen type 11, 21, 22 en 33 bij een radiator?

Het eerste cijfer is het aantal platen, het tweede het aantal rijen lamellen (convectoren) erachter. Een type 33 heeft drie platen en drie convectoren en geeft bij dezelfde hoogte en lengte meer warmte dan een type 22 of 11.

Wat kost het om radiatoren te vervangen voor een warmtepomp?

Milieu Centraal rekent met ongeveer 3.500 euro extra als je een aantal oude, smalle radiatoren vervangt door grotere modellen, bijvoorbeeld in de woonkamer, de keuken en de badkamer.

Moet ik mijn radiatoren vervangen voor een hybride warmtepomp?

Meestal niet. Bij een hybride springt de cv-ketel bij op de koudste dagen, dus je radiatoren hoeven het dan niet alleen met lauw water te redden. Volgens Milieu Centraal werkt een hybride in bijna elke woning.