Waar zet je de buitenunit? Vijf plekken vergeleken

Er is geen vaste afstand tot de erfgrens. Wat telt, is het geluid: op de erfgrens met de buren mag de buitenunit van een airco of warmtepomp ten hoogste 40 dB veroorzaken, en overdag tot 45 dB als de unit een stille nachtstand heeft. Hoe ver dat is, hangt af van hoe luid de unit maximaal is en van de plek. Vrij in de tuin is het stilst, tegen een muur scheelt 3 dB en in een hoek 6 dB. Een unit met een maximaal geluidsvermogen van 59 dB moet vrij in de tuin ongeveer 4,5 meter van de erfgrens staan, en in een hoek 8,9 meter. Die getallen rekenen met de marge van 3 dB die ook de rekentool van het ministerie aanhoudt.

Hieronder staan vijf gangbare plekken naast elkaar, een afstandstabel voor units van 50 tot 65 dB, een doorgerekende tussenwoning van 5 meter breed en de praktische kant: ruimte rondom, leidinglengte, condenswater en trillingen.

Zo zit het

• Geen vaste afstand. Je toetst het geluid op de erfgrens, op 1,5 meter hoogte: ten hoogste 40 dB, overdag (7 tot 19 uur) tot 45 dB als de unit een aparte stille stand voor de avond en nacht heeft.
• Afstand helpt, maar langzaam. Elke keer dat je de afstand verdubbelt, wordt het 6 dB stiller.
• Muren maken het luider. Een muur vlak achter de unit kaatst het geluid terug en kost 3 dB, een hoek kost 6 dB. In een hoek moet de unit daardoor twee keer zo ver van de erfgrens als vrij in de tuin.
• Reken met het LwA-max, het maximale geluidsvermogen van de buitenunit. Het geluidsgetal op het energielabel is een ander getal.
• Verder weg kost leiding. Bij één prijslijst die we bekeken, kost elke meter koelleiding boven de 3 meter 75 tot 85 euro.

Vijf plekken vergeleken

Het korte antwoord: vrij in de tuin of op een plat dak is voor de buren het stilst, in een hoek het luidst. Tegen de gevel zit ertussenin en is vaak het goedkoopst, omdat de leidingen kort blijven.

De verschillen in de tweede kolom volgen uit de rekenregel die het ministerie van BZK toelicht bij de rekentool voor het geluid van buitenunits. Die gaat uit van een unit op de grond, die het geluid in een halve bol uitstraalt. Elke muur vlak bij de unit kaatst geluid terug en maakt het bij de buren luider.

De kosten verschillen per plek. Bij twee installateurs met dezelfde prijslijst (2026) zitten in de standaardmontage 3 meter koelleiding en steunbalken voor de buitenunit. Een extra meter koelleiding kost daar 75 tot 85 euro, een buitenunit aan de muur 25 euro extra en een hoogwerker boven 5 meter 325 tot 500 euro. Een andere installateur rekent standaard 7 meter leiding mee. Vraag het dus na: het verschil tussen “tegen de gevel” en “achter in de tuin” kan een paar honderd euro aan leiding zijn.

Appartement of balkon. Staan de woningen op hetzelfde perceel, zoals bij appartementen, dan geldt de 40 dB niet op een erfgrens maar bij een te openen raam of deur van de buren. Volgens VvE Belang heb je voor een airco altijd toestemming van de vergadering van eigenaars nodig, omdat de gevel een gemeenschappelijk gedeelte is. Huur je, dan heb je toestemming van de verhuurder nodig. De opties staan in airco in een appartement of huurhuis.

Hoe ver van de erfgrens: de afstandstabel

De tabel geeft de kortste afstand tot de erfgrens waarop de unit nog onder de norm blijft, voor zes geluidsniveaus en drie opstellingen. Het is een eigen berekening met de rekenregel uit de toelichting van het ministerie bij de rekentool (puntbron, afstand, muur en hoek), inclusief de marge van 3 dB die de rekentool aanhoudt. Het blijft een indicatie, geen berekening van een installateur of akoesticus.

Zo lees je de tabel:

• De kolommen voor 45 dB gelden alleen als de unit een aparte instelling voor de avond en nacht (19 tot 7 uur) heeft. De regel blijft 40 dB, maar het geluid overdag mag dan 5 dB lager worden gerekend. ’s Nachts moet de unit in die stille stand onder 40 dB blijven: zoek dan het geluidsvermogen in de stille stand op in de kolommen voor 40 dB. Heeft de unit geen stille stand, dan gelden alleen de kolommen voor 40 dB, de hele dag.
• Elke rij is 3 dB luider dan de vorige, en elke stap van vrij naar muur naar hoek ook. Daarom schuiven de getallen steeds één vakje op. Een stap van 3 dB maakt de afstand 1,4 keer zo groot.
• Marge. De tabel rekent met de marge van 3 dB die de rekentool van het ministerie aanhoudt, want daarmee rekent je installateur ook. Zonder die marge komt de som uit op een afstand die 1,4 keer zo klein is (één rij hoger). Of de rekentool zelf in de basis met precies dezelfde getallen rekent of 1 dB strenger, hebben we niet kunnen nalezen. Rekent hij strenger, dan komt je installateur hooguit 1 dB hoger uit, wat neerkomt op ongeveer 12 procent meer afstand dan in de tabel.
• Twee units naast elkaar. Twee even luide bronnen geven samen 3 dB meer dan één. Zet je twee gelijke buitenunits naast elkaar, kijk dan ook één rij lager. Of één buitenunit voor meerdere kamers slimmer is, staat in multi-split of losse splits.
• Bromt of fluit de unit op één toon, dan kan er in de beoordeling 0 tot 6 dB bij komen voor tonaal geluid.
• Afstanden onder een meter zijn rekenkundig. De formule gaat uit van een puntbron, en zo dicht bij een unit klopt dat niet meer.

Veelgemaakte fout: het geluidsgetal van het energielabel gebruiken om de afstand uit te rekenen. De rekentool werkt met het maximale geluidsvermogen van de buitenunit, het LwA-max, dat de leverancier opgeeft. Dat is uitdrukkelijk niet het geluidsvermogen van het energielabel. Vraag het LwA-max aan de installateur of zoek het op in de technische gegevens van de fabrikant.

De regels zelf, waarom je zowel 40 als 45 dB tegenkomt en sinds wanneer dit geldt, staan in geluid en vergunning voor een buitenunit.

Rekenvoorbeeld: een tussenwoning van 5 meter breed

In een smalle tuin win je weinig met afstand. Je wint vooral door muren te vermijden. Een tussenwoning van 5 meter breed laat dat goed zien: de buren zitten links en rechts, en waar je de unit ook neerzet, de zijgrens is nooit verder dan 2,5 meter weg. De achtergrens ligt verder weg en is hier niet de beperking.

Zo komen de getallen tot stand: de afstand van 2,5 meter scheelt 8 dB (20 × log 2,5). Tegen de gevel gaat er nog 6 dB af, vrij in de tuin 9 dB. Dan mag de unit 40 + 8 + 6 = 54 dB maken tegen de gevel, en 40 + 8 + 9 = 57 dB vrij in de tuin. Op het dak van de uitbouw ligt de unit hoger dan het punt op 1,5 meter waar het geluid wordt beoordeeld, waardoor de afstand schuin iets groter wordt. Dat scheelt ruim 1 dB.

Deze getallen zijn zonder de marge van 3 dB uit de rekentool. Reken je met die marge, zoals de afstandstabel en je installateur doen, dan gaat er overal 3 dB af: ongeveer 51 dB tegen de gevel, 54 dB vrij in de tuin en 55 dB op het dak (overdag met stille nachtstand 56, 59 en 60 dB).

Ter vergelijking: bij de split-airco’s die we bekeken in het Europese productregister EPREL en bij het certificeringsprogramma Eurovent, is het opgegeven geluidsvermogen van de buitenunit 60 tot 65 dB. Dat is het getal van het energielabel, niet het LwA-max. Toch laat het zien dat een gewone unit in deze tuin niet vanzelf past. Voor zo’n huis kom je uit bij een stille unit met een stille nachtstand, of bij een plek met afscherming. Milieu Centraal noemt voor een tussenwoning van 5 meter breed deze plekken: midden tegen de achtergevel, tegen een muurtje van ongeveer 2,5 meter lang en 1,80 meter hoog, op het dak van een uitbouw of in een geluiddempende kast. Kies je het muurtje, zorg dan dat het tussen de unit en de buren staat: een muur die alleen achter de unit staat, maakt het juist luider.

Welke units in de praktijk stil zijn en wat een stille nachtstand doet, staat in hoe stil is stil.

Tuinmuur, schutting of kast: wanneer helpt het

Een muur helpt alleen als hij tussen de unit en de buren staat, niet erachter. Zet de unit niet tegen een gewone schutting: die laat volgens Milieu Centraal te veel geluid door.

Veelgemaakte fout: de unit tegen een muur zetten “om het geluid te dempen”. Een muur vlak áchter de unit kaatst het geluid terug en maakt het bij de buren 3 dB luider, in een hoek 6 dB. Een gesloten muur tússen de unit en de erfgrens kan het juist stiller maken.

Een gesloten, zware tuinmuur op de erfgrens kan in de berekening tot 5 dB schelen. Dat mag alleen onder voorwaarden die in de rekenmethode staan, onder meer dat het geluid bij te openen ramen en deuren achter die muur niet te hoog wordt. Of jouw muur meetelt, is dus geen kwestie van aanvoelen: laat de installateur het uitrekenen.

Een geluiddempende kast is de andere uitweg. Volgens Milieu Centraal moet zo’n kast ongeveer 20 centimeter van de schutting staan, zodat de unit genoeg lucht kan aanzuigen. Wat een kast of scherm oplevert en kost, staat in hoe stil is stil.

Ruimte rondom, leidingen, condenswater en trillingen

Een plek die voor het geluid goed is, moet ook praktisch werken. Vier dingen bepalen dat: genoeg vrije ruimte rondom, een leiding die niet te lang wordt, een afvoer voor het water en een stevige, trillingsvrije bevestiging.

Vrije ruimte rondom. Elke fabrikant schrijft in de installatiehandleiding voor hoeveel ruimte er rond de buitenunit vrij moet blijven, zodat hij lucht kan aanzuigen en uitblazen. Een algemene maat bestaat niet. Als voorbeeld de handleiding van één Fujitsu-model, een grotere unit dan een gewone woningsplit:

Bij jouw unit kunnen andere maten gelden. Leg de maten uit de handleiding naast de plek voordat je kiest, vooral in een hoek, onder een overstek of in een kast.

Leidinglengte en hoogteverschil. Ook die verschillen per model. Bij de Daikin RXM35A, de buitenunit van een split-airco van 3,5 kW, is de leiding maximaal 20 meter met maximaal 15 meter hoogteverschil. Bij het Fujitsu-model hierboven is dat 30 meter en 25 meter. Die unit is gevuld voor 15 meter leiding, en per extra meter komt er 20 gram koudemiddel bij. De Fujitsu-handleiding waarschuwt ook voor het omgekeerde: bij minder dan 3 meter leiding kan het geluid van de buitenunit doorklinken naar de binnenunit. Waar de binnenunit hangt, bepaalt mee hoe lang de leiding wordt; de plek binnen staat in waar hang je de binnenunit van een airco.

Condenswater en vorst. Een buitenunit die in de winter verwarmt, ontdooit bij vorst af en toe en laat dan water lopen. Fabrikanten van lucht/water-warmtepompen adviseren onder meer een grindbed onder de unit, en geen afvoerleiding zonder verwarmingskabel, omdat die kan bevriezen. Zet de unit verhoogd op een stevige ondergrond en niet op gras. Bedenk zelf ook waar dat water heen loopt: komt het op een pad of terras terecht, dan kan het daar bij vorst bevriezen. Op een plat dak kan het water onder de unit weglopen.

Trillingen. Milieu Centraal raadt een trillingdempende ondergrond of een stevige beugel aan. Bij een unit aan de gevel van een appartement noemt VvE Belang contactisolatie tegen resonantie als voorwaarde. Hoeveel dat in decibel scheelt, hebben we niet in een betrouwbare bron gevonden.

Bereikbaarheid. Een buitenunit die je regelmatig schoonmaakt, is zuiniger en stiller, zegt Milieu Centraal. Kies dus een plek waar je bij de unit kunt. Hoe je dat doet, staat in airco en warmtepomp onderhouden.

Vergunning. Een buitenunit tot 1 meter hoog en maximaal 2 m² is meestal vergunningvrij. De geluidsregel van 40 dB op de erfgrens geldt wel altijd, en bij woningen mag de gemeente daar geen strengere geluidsregels bovenop zetten. De uitzonderingen staan in geluid en vergunning voor een buitenunit.

Zelf rekenen voor jouw plek

Met een rekenmachine en drie getallen schat je in een minuut of een plek kan. Wil je niet zelf rekenen, gebruik dan de geluidsindicatie voor de erfgrens.

Zo doe je het

1. Vraag het LwA-max van de buitenunit op bij de installateur of in de technische gegevens van de fabrikant. Niet het getal van het energielabel.
2. Meet de kortste afstand van de unit tot de erfgrens, in meters.
3. Kies het getal voor de opstelling, volgens de rekenregel uit de toelichting bij de rekentool: 9 als de unit vrij staat, 6 tegen een muur, 3 in een hoek.
4. Reken: LwA-max − 20 × log(afstand) − dat getal. De log is de knop “log” op een wetenschappelijke rekenmachine.
5. Tel er 3 dB bij op: dat is de marge die de rekentool van het ministerie aanhoudt. Staan er twee gelijke units naast elkaar, tel er dan nog eens 3 dB bij op.
6. Vergelijk de uitkomst met 40 dB. Heeft de unit een stille nachtstand, dan mag de uitkomst bij vol vermogen overdag tot 45 dB, en reken je voor de nacht opnieuw met het geluidsvermogen in de stille stand, tegen 40 dB.

Een voorbeeld. Een unit met een LwA-max van 58 dB, 3 meter van de erfgrens, tegen de gevel: 58 − 20 × log(3) − 6 = 58 − 9,5 − 6 = 42,5 dB. Met de marge van 3 dB wordt dat 45,5 dB. Dat is te veel voor 40 dB, en ook overdag met een stille nachtstand net te veel voor 45 dB. Zonder marge zou het overdag wel passen, maar je installateur rekent met de marge.

Zet je dezelfde unit vrij in de tuin, op 5 meter van de erfgrens: 58 − 20 × log(5) − 9 = 58 − 14 − 9 = 35 dB. Met de marge van 3 dB is dat 38 dB: de hele dag onder de 40 dB, ook zonder stille stand.

Officieel is een meting ter plaatse door een akoesticus, bij het maximaal ingestelde vermogen, de methode om te bepalen of een unit voldoet. In de praktijk maken installateurs het aannemelijk met de rekentool van het ministerie. Je eigen som is dus een eerste toets, geen bewijs.

Wat je de installateur vraagt

Laat de installateur de plek doorrekenen voordat hij gaat boren. Milieu Centraal raadt aan de installateur te vragen om de garantie dat de buitenunit aan de geluidseisen voldoet.

Vraag je installateur

• Wat is het LwA-max van deze buitenunit, en heeft hij een aparte instelling voor de avond en nacht?
• Wil je met de rekentool van het ministerie laten zien dat de unit op deze plek onder 40 dB blijft op de erfgrens (en overdag onder 45 dB als de nachtstand aan staat)?
• Hoeveel meter leiding zit in de prijs, en wat kost elke extra meter?
• Hoeveel vrije ruimte vraagt de handleiding rondom deze unit, en past dat op de gekozen plek?
• Waar gaat het condenswater heen, ook als het vriest?
• Hoe wordt de unit bevestigd: op trillingdempers, op een voet of aan een beugel?
• Kan ik de unit straks bereiken om hem schoon te maken?

Staat een van deze punten niet in de offerte, vraag het dan na voordat je tekent.

Hoor je juist de unit van de buren, dan staat in last van de buitenunit van de buren wat je kunt doen, van een gesprek tot een verzoek aan de gemeente.

Veelgestelde vragen

Hoe ver moet een buitenunit van de erfgrens staan?

Er is geen vaste afstand. Op de erfgrens met de buren mag de unit ten hoogste 40 dB veroorzaken, overdag tot 45 dB als hij een stille nachtstand heeft. Een unit met een maximaal geluidsvermogen (LwA-max) van 59 dB moet, met de marge van 3 dB die de rekentool van het ministerie aanhoudt, vrij in de tuin ongeveer 4,5 meter van de erfgrens staan en in een hoek ongeveer 8,9 meter. Dat is een indicatie, geen officiële berekening.

Is een buitenunit tegen de gevel luider dan vrij in de tuin?

Ja. In de rekenmethode telt een muur vlak achter de unit voor 3 dB extra en een hoek voor 6 dB. Een unit tegen de gevel moet daardoor ongeveer 1,4 keer zo ver van de erfgrens staan als vrij in de tuin, en in een hoek twee keer zo ver.

Helpt een schutting tegen het geluid van de buitenunit?

Nee. Zet de unit niet tegen een gewone schutting: volgens Milieu Centraal laat die te veel geluid door. Een gesloten, zware tuinmuur tussen de unit en de buren kan in de berekening tot 5 dB schelen, maar alleen onder de voorwaarden van de rekenmethode.

Heb je een vergunning nodig voor een buitenunit?

Meestal niet. Een buitenunit tot 1 meter hoog en maximaal 2 m² is meestal vergunningvrij. De geluidsregel van 40 dB op de erfgrens geldt wel altijd.

Hoe lang mag de leiding tussen binnen- en buitenunit zijn?

Dat verschilt per model en staat in de installatiehandleiding. Bij de Daikin RXM35A, de buitenunit van een split-airco van 3,5 kW, is dat maximaal 20 meter, met maximaal 15 meter hoogteverschil.