Airco en warmtepomp zuinig gebruiken: tien fouten

Een airco gebruik je zuinig door hem een paar graden onder de buitentemperatuur te zetten, de zon buiten te houden en alleen de kamer te koelen waar je bent. Een warmtepomp draait zuinig met een stooklijn die zo laag mogelijk staat, thermostaatkranen die open staan en hooguit 1 tot 2 graden nachtverlaging. Het meeste geld zit in het verwarmen: koelen met een split-airco kost ongeveer 24 tot 53 euro stroom per jaar, verwarmen met een airco die 2,5 kW warmte levert 202 tot 256 euro, en bij een hybride warmtepomp gaat het om honderden kubieke meters gas.

Hieronder tien fouten die je na de aanschaf kunt maken, vijf met de airco en vijf met de warmtepomp. Bij elke fout staat wat hij kost, als dat te berekenen is, en hoe je hem herstelt.

Zo zit het

• Koelfouten kosten hooguit tientjes, geen honderden euro’s. Een single-split verbruikt bij gemiddeld gebruik 80 kWh per jaar voor koelen: ongeveer 24 euro bij 30 cent per kWh.
• Verwarmen is waar het geld zit. Eén airco die 2,5 kW warmte levert, verbruikt volgens de rekenwijze van het energielabel 673 tot 854 kWh per jaar: 202 tot 256 euro.
• Bij een hybride telt elke kubieke meter. Elke 100 m³ gas die de ketel stookt terwijl de warmtepomp het had kunnen doen, kost je netto 48 tot 76 euro.
• Bij een warmtepomp draait het om drie instellingen: de stooklijn, de thermostaatkranen en de nachtverlaging.
• Voor sommige fouten bestaat geen betrouwbaar bedrag, zoals vieze filters. Die noemen we zonder bedrag.

Waar zit het geld: in koelen of in verwarmen?

In verwarmen. Koelen kost met een gewone split-airco een paar tientjes stroom per jaar, verwarmen een paar honderd euro.

Alle bedragen zijn gerekend met 30 cent per kWh stroom en 1,42 euro per m³ gas, de prijzen van oktober en november 2026 zonder vaste kosten. Het zijn indicaties: je eigen tarief en gebruik maken het precies.

“Gemiddeld gebruik” is de rekenwijze van Milieu Centraal: 110 uur koelen per jaar, ongeveer 20 dagen van ruim 5 uur. Het energielabel rekent met meer koeluren, daarom staat er een hoger getal op. De hybride-regel komt uit een voorbeeldhuis dat 800 m³ gas per jaar stookt voor verwarming; hoe dat is gerekend, staat in wat kost een airco of warmtepomp.

Het gevolg: een fout bij koelen kost hooguit een deel van die paar tientjes. Een fout bij verwarmen kan tientallen tot een paar honderd euro per jaar kosten.

Welke vijf fouten maak je met een airco?

1. De airco veel kouder zetten dan nodig

Zet hem een paar graden lager dan de buitentemperatuur, niet zo koud mogelijk. Dat is het advies van Milieu Centraal, dat erbij zegt dat te grote temperatuurverschillen juist oncomfortabel zijn. In een ouder advies (uit 2017, bijgewerkt in 2019) noemde de NVKL, de branchevereniging voor koeltechniek, zes graden verschil als grens; bij 30 graden buiten kom je dan op ongeveer 24 graden binnen.

Drie dingen helpen:

• Combineer met een ventilator. Volgens Milieu Centraal verspreidt de koele lucht zich dan beter en voelt het koeler aan, zodat de airco minder koud hoeft te staan.
• Zet hem niet langer aan dan nodig. Milieu Centraal: gebruik hem alleen als het echt heel warm is.
• Gebruik ‘s nachts een slaap- of nachtfunctie als je toestel die heeft. Bij Daikin bijvoorbeeld beperkt de “night set” onnodig koelen of verwarmen ‘s nachts. Meer over koelen in de slaapkamer staat in airco in de slaapkamer.

Wat het kost: een bedrag per graad vonden we niet. De bovengrens is wel duidelijk: een single-split verbruikt voor koelen gemiddeld 80 kWh per jaar, ongeveer 24 euro. Te koud zetten kost dus vooral comfort; in geld gaat het hooguit om een deel van die 24 euro.

2. De zon en de warmte binnenlaten

Houd overdag zonwering, ramen, buitendeuren en gordijnen dicht, en koel alleen de kamer waar je bent, met de deur dicht. Milieu Centraal zegt het zo: “Warmte die niet binnenkomt hoef je ook niet weg te koelen en dat scheelt stroom.”

Een split-airco koelt de ruimte waar de binnenunit hangt. Zet je de deuren naar de rest van het huis open, dan moet hij met hetzelfde vermogen een veel grotere ruimte koelen. Blijf wel ventileren, bijvoorbeeld via de roosters: dat heb je nodig voor gezonde lucht.

Heb je een mobiele airco, dan zijn er twee extra tips van Milieu Centraal: gebruik een afdichtset voor het raam waar de slang doorheen gaat, en zet het apparaat niet in de zon, want dan heeft het nauwelijks effect. Meer in mobiele airco of monoblock.

Zijn de droogstand en de autostand zuiniger?

Dat weten we niet: we vonden geen meting die het verbruik van de standen vergelijkt. Daikin beschrijft wat ze doen. Het droogprogramma verlaagt de luchtvochtigheid zonder dat de temperatuur schommelt. De automatische stand kiest zelf tussen koelen en verwarmen, en kiest ook de ventilatorsnelheid. Of dat stroom scheelt, zegt de fabrikant er niet bij.

3. Verwarmen zonder te weten wat jouw airco per kWh warmte kost

Zoek de SCOP van je airco op, het seizoensrendement bij verwarmen. Deel je stroomprijs door de SCOP en je weet wat een kWh warmte kost. Met de prijzen van nu is dat bij elke split-airco die we bekeken op papier ongeveer de helft of minder van wat warmte uit een cv-ketel kost.

Een airco heeft twee energieklassen: één voor koelen en één voor verwarmen. Voor verwarmen begint klasse A+ bij een SCOP van 4,0, A++ bij 4,6 en A+++ bij 5,1. Milieu Centraal adviseert voor verwarmen A++ of beter. Van dertien split-airco’s die we in het Europese productregister EPREL en bij certificeringsinstelling Eurovent opzochten, hebben er vijf A++ voor koelen en maar A+ voor verwarmen. Het label op de doos zegt dus niet altijd wat je wilt weten.

Stap voor stap: wat kost een kWh warmte uit jouw airco?

1. Zoek het exacte model. Het staat op het typeplaatje van de binnen- of buitenunit, op de factuur of op het energielabel. Op het label staat ook een QR-code met het registratienummer.
2. Zoek de SCOP op. Typ de modelnaam of het registratienummer in EPREL en neem de SCOP voor het gemiddelde klimaat. Dat is de kolom die voor Nederland telt.
3. Deel je stroomprijs door de SCOP. Bij 0,30 euro per kWh en SCOP 4,1 is dat 0,30 / 4,1 = 7,3 cent per kWh warmte. Bij SCOP 4,6 is het 6,5 cent, bij 5,2 is het 5,8 cent.
4. Reken gas om naar dezelfde eenheid. Een m³ gas bevat 9,77 kWh. Een cv-ketel haalt daar, als aanname, 90 tot 96 procent van uit, dus 8,8 tot 9,4 kWh warmte. Deel je gasprijs per m³ door dat getal: 1,42 / 9,4 tot 1,42 / 8,8 geeft 15 tot 16 cent per kWh warmte.
5. Vergelijk. Is de airco goedkoper, gebruik hem dan om de kamer waar hij hangt bij te verwarmen. Milieu Centraal zegt het ook: “dat scheelt duur aardgas”.

Wat het kost als je niet bijverwarmt: elke 100 m³ gas die een airco met SCOP 4,6 had kunnen overnemen, kost je 81 tot 85 euro per jaar. Hoe dat is gerekend, staat in verwarmen met airco’s.

Wat een betere klasse scheelt, als je nog een airco koopt of vervangt: een unit die 2,5 kW warmte moet leveren, verbruikt volgens de rekenwijze van het label bij SCOP 4,1 ongeveer 854 kWh per jaar, bij 4,6 ongeveer 761 kWh en bij 5,2 ongeveer 673 kWh. Dat is 256, 228 en 202 euro. Tussen de minst en de meest zuinige zit dus ongeveer 54 euro per unit per jaar. Twee kanttekeningen: de SCOP is een rekenwaarde onder labelomstandigheden, en bij strenge vorst of een slecht afgestelde unit ligt het werkelijke rendement lager. En een airco verwarmt alleen de kamer waar hij hangt.

Veelgemaakte fout: “Verwarmen met de airco is duur, want stroom is duurder dan gas.” Per kWh energie klopt dat: stroom kost 30 cent, gas ongeveer 14,5 cent. Maar een airco maakt van 1 kWh stroom 4 tot 5 kWh warmte, en een cv-ketel haalt uit 1 kWh gas minder dan 1 kWh warmte. Per kWh warmte is de airco daardoor goedkoper.

Let bij bijverwarmen op je cv-thermostaat. Hangt die in dezelfde kamer als de airco, dan ziet hij de warmte van de airco en slaat de ketel minder vaak aan. De andere kamers worden dan kouder dan je gewend bent. Stel de twee zo in dat ze elkaar niet tegenwerken, of vraag de installateur hoe dat bij jouw systeem kan. Meer rekenwerk staat in verwarmen met airco’s, en hoe je een datablad leest in SEER, SCOP en energielabel.

4. De filters vergeten

Maak de luchtfilters van de binnenunit regelmatig schoon. Daikin noemt het “raadzaam de luchtfilters elke twee weken schoon te maken”, met water of een stofzuiger.

Werk je met vuile filters, dan schiet het koelen of verwarmen volgens Daikin tekort, wordt de lucht slechter gezuiverd en kan hij gaan ruiken. Hoeveel stroom een vuil filter extra kost, vonden we niet in een betrouwbare bron. Daarom staat hier geen bedrag. Daikin geeft nog twee tips: heeft je unit een extra filter (bij Daikin het titaan-apatietfilter), spoel dat elke zes maanden met water. En heeft de airco lang stilgestaan, zet dan op een zonnige dag een paar uur alleen de ventilator aan om de binnenkant te drogen.

Laat een nat gewassen filter in de schaduw drogen voordat het terug gaat. De stappen voor jouw model staan in de handleiding. Wat je verder zelf doet en wat de monteur doet, staat in airco en warmtepomp onderhouden.

5. De buitenunit dichtzetten of vies laten worden

De buitenunit moet vrij lucht kunnen aanzuigen en uitblazen. Zet er geen spullen, planten of een dichte kist tegenaan, en maak hem regelmatig schoon. Volgens Milieu Centraal werkt een schone buitenunit efficiënter en maakt hij minder geluid.

Hoeveel ruimte er rondom moet blijven, verschilt per model en staat in de installatiehandleiding. Bij één Fujitsu-model (een grotere unit dan een gewone woningsplit) is dat bijvoorbeeld 10 cm achter de unit en 60 cm ervoor als er zowel voor als achter de unit iets staat. Wil je de unit in een geluiddempende kast zetten, dan moet die volgens Milieu Centraal ongeveer 20 cm van de schutting staan, voor de luchtaanvoer. Milieu Centraal raadt ook aan de koelleidingen te isoleren. Zie je kale leidingen tussen binnen- en buitenunit, vraag de installateur er dan naar.

Ook de buitenunit van een lucht/water-warmtepomp heeft vrije lucht nodig; de maten staan in de handleiding van je toestel. Over de plek zelf lees je meer in waar zet je de buitenunit.

Welke vijf fouten maak je met een warmtepomp?

6. ‘s Nachts diep terugschakelen

Zet de thermostaat ‘s nachts hooguit 1 tot 2 graden lager, of helemaal niet. Een diepe nachtverlaging kost bij een warmtepomp meer energie, omdat hij ‘s ochtends hard moet werken om het huis weer warm te krijgen.

Milieu Centraal geeft deze vuistregel:

Overdag mag de thermostaat volgens Milieu Centraal lager als er niemand thuis is. Ga je een weekend of op vakantie weg: thermostaat op 15 graden en de radiatorknoppen in alle kamers open.

Bedenk ook dat de thermostaat bij sommige toestellen de hele stooklijn verschuift. Bij een Remeha met een zogeheten R-bus-thermostaat in de fabrieksinstelling bijvoorbeeld volgt het voetpunt van de stooklijn je kamertemperatuur: zet je de thermostaat van 20 op 21, dan wordt het water bij elk weer een graad warmer. Een bedrag voor deze fout vonden we niet.

7. De stooklijn laten staan zoals hij bij de installatie is ingesteld

Kijk na de eerste winter of de stooklijn lager kan. De stooklijn bepaalt hoe warm het water is dat de warmtepomp naar je radiatoren of vloer stuurt, afhankelijk van het weer buiten. Remeha zegt: houd hem zo laag mogelijk, en verhoog pas als de gewenste temperatuur niet gehaald wordt.

De eerste instelling is volgens Remeha niet per se de beste. Bijstellen is normaal, zeker als je huis anders geïsoleerd is dan gedacht, of als de warmtepomp in de zomer is geplaatst en de lijn nog nooit een winter heeft gedraaid.

Hoeveel het uitmaakt in watertemperatuur, laat de rekenregel van Remeha zien. Bij een voetpunt van 20 graden maakt elke 0,1 in de helling het water bij 0 graden buiten 2 graden warmer. Stelde de installateur een helling van 1,7 in en blijkt 1,3 genoeg, dan stuurt je warmtepomp bij 0 graden buiten water van 54 graden rond in plaats van 46. Hoeveel euro dat per jaar scheelt, hangt af van je toestel en je huis; daar vonden we geen betrouwbaar getal voor.

Andere merken rekenen met een andere schaal. Neem dus nooit getallen over van een ander merk. Hoe je in een paar weken stap voor stap de laagste lijn vindt, staat in stooklijn instellen.

8. Thermostaatkranen dichtdraaien

Laat de thermostaatkranen open staan in de kamers die warm moeten zijn, zeker als je de stooklijn afstelt. Een kraan knijpt de radiator af zodra de kamer volgens de kraan warm genoeg is.

Staat een kraan half dicht, dan lijkt het alsof de warmtepomp te weinig warmte geeft. De reflex is dan de stooklijn hoger te zetten, en dan draait de warmtepomp het hele huis door met warmer water dan nodig: fout 7 via een omweg. Milieu Centraal adviseert ook bij een weekend of vakantie weg de radiatorknoppen in alle kamers open te laten.

Blijft één kamer koud terwijl de rest warm is, verhoog dan niet de hele stooklijn. Kijk eerst naar de kraan en de radiator in die kamer. Hoe je dat test, staat in zijn je radiatoren geschikt voor een warmtepomp.

9. Een hybride die de ketel te veel laat doen

Een hybride warmtepomp bespaart volgens Milieu Centraal 60 tot 70 procent van het gas voor verwarming. De ketel springt alleen bij op hele koude dagen en voor warm water. Stookt jouw ketel ook bij zacht weer voor de verwarming, dan laat je waarschijnlijk geld liggen.

Wanneer de ketel het overneemt, hangt af van het merk en van de instellingen die de installateur per installatie kiest. De ketel kan bovendien een eigen instelling hebben naast die van de warmtepomp. Je ziet het niet aan de buitenkant, maar wel aan je gasmeter.

Wat het kost: elke 100 m³ gas die de ketel stookt terwijl de warmtepomp het had kunnen doen, kost je netto 48 tot 76 euro. Die 100 m³ kost 142 euro aan gas. Dezelfde warmte uit de warmtepomp kost 66 tot 94 euro aan stroom, als hij 3 tot 4 keer zoveel warmte geeft als hij stroom gebruikt, zoals Milieu Centraal noemt. Stookt de ketel 200 m³ meer dan nodig, dan is dat 96 tot 152 euro per jaar.

Stap voor stap: doet je ketel meer dan nodig?

1. Lees je gasmeter een paar weken af, steeds op dezelfde dag. Schrijf erbij hoe koud het die week ongeveer was.
2. Weet wat je sowieso stookt. Bij een hybride maakt de ketel je warme water, en kook je op gas, dan telt dat ook mee. Je verbruik per week in de zomer geeft een ruwe indruk van wat douchen en koken kosten.
3. Vergelijk zachte weken met je zomerverbruik. Ligt je gasverbruik in een week met zacht weer duidelijk boven je zomerverbruik, dan stookt de ketel waarschijnlijk mee voor de verwarming terwijl het niet koud is. Een klein verschil zegt weinig: dit is een ruwe vergelijking, geen meting.
4. Vraag de installateur op welke buitentemperatuur of welke regel de ketel bijspringt, en of dat lager kan. Neem je meterstanden mee.

Het verschil tussen een hybride en een volledig elektrische warmtepomp staat in hybride of all-electric.

10. De stille nachtstand uitzetten (ook bij de airco)

Laat de stille stand voor de avond en de nacht aan staan als je installateur erop rekende. Dat scheelt geen stroom, maar wel geluid bij de buren, en het kan bepalen of je unit binnen de regels blijft.

De regel voor een buitenunit van een airco of warmtepomp is 40 dB op de perceelgrens met de buren. Heeft de unit een aparte, stillere instelling voor de avond en de nacht (van 19.00 tot 7.00 uur), dan mag het geluidsniveau overdag 5 dB lager gerekend worden. In de praktijk betekent dat: overdag tot 45 dB. Zonder zo’n instelling geldt de hele dag 40 dB.

Veelgemaakte fout: “De nachtstand is een extraatje, die kan uit.” Een voorbeeld: een unit maakt overdag 44 dB op de perceelgrens en ‘s avonds en ‘s nachts, in de stille stand, 39 dB. Die voldoet. Zet je de stille stand uit, dan geldt de hele dag 40 dB en komt dezelfde unit erboven. Rekent de geluidsberekening van je installateur met 45 dB overdag, dan gaat die er dus van uit dat de stille stand aan staat.

Hoe die stand heet en of hij vanzelf om 19 uur aangaat, verschilt per merk. Bij een Daikin-wandmodel (FTXM-A) maakt de Silent-knop op de afstandsbediening de buitenunit en de binnenunit elk 3 dB(A) stiller. Of zo’n stand ook iets van het vermogen kost, vonden we niet in een betrouwbare bron. Vraag je installateur welke stand in de geluidsberekening is meegenomen en hoe je die instelt.

Ter geruststelling: volgens Milieu Centraal heeft 95 procent van de eigenaren van een warmtepomp geen geluidsklachten. Wat de regels precies zijn, staat in geluid en vergunning voor een buitenunit. Heb je juist last van de unit van de buren, lees dan last van de buitenunit van de buren.

Wat scheelt elke fout?

Een overzicht. Waar geen bedrag staat, vonden we geen betrouwbare bron of rekensom.

Wanneer roep je de installateur terug?

Als een instelling niet te vinden is, als het probleem blijft na de tips hierboven, of als je huis alleen warm wordt met heel warm water.

• Je huis wordt bij kou alleen warm met water boven 55 graden. Milieu Centraal gaat bij een volledig elektrische warmtepomp uit van cv-water van maximaal 55 graden, en Vaillant noemt 55 graden als streefwaarde. Lukt het niet daaronder, dan zijn je radiatoren of je isolatie waarschijnlijk te krap.
• De airco koelt of verwarmt slecht terwijl de filters schoon zijn. Milieu Centraal raadt aan een split-airco regelmatig te laten schoonmaken en daarbij ook te laten checken of er koudemiddel lekt.
• De ketel van je hybride stookt ook bij zacht weer. Neem je meterstanden mee.
• De buren klagen, of de unit klinkt harder dan je verwachtte. Vraag naar de geluidsberekening en welke stille stand daarin is meegenomen.
• Je kunt de stooklijn of de stille stand niet vinden of niet aanpassen. De installateur stelde ze in en kan ze met je nalopen.

Vraag je installateur

• Wat is de SCOP en de energieklasse voor verwarmen van mijn airco?
• Welke stooklijn staat er nu in, en mag ik die zelf in kleine stappen verlagen?
• Bij een hybride: wanneer springt de ketel bij, en kan dat later?
• Rekent de geluidsberekening met een stille avond- en nachtstand? Hoe heet die op mijn toestel, en gaat hij vanzelf aan?
• Hoe stel ik de airco en de cv-thermostaat in zodat ze elkaar niet tegenwerken?

Wat controleer je twee keer per jaar?

Aan het begin van de zomer en aan het begin van het stookseizoen. Het kost een kwartier en voorkomt de meeste fouten hierboven.

Checklist: voor de zomer en voor de winter

• Filters van de binnenunit schoon (Daikin raadt elke twee weken aan, dus ook tussendoor).
• Buitenunit vrij: geen spullen, blad of planten ertegen, en schoongemaakt.
• Stille avond- en nachtstand aan, als de geluidsberekening ervan uitgaat.
• Voor de zomer: zonwering werkt, en de airco staat een paar graden onder de buitentemperatuur, niet zo koud mogelijk.
• Voor de winter: thermostaatkranen open in de kamers die warm moeten zijn.
• Voor de winter: stooklijn genoteerd, zodat je na een aanpassing altijd terug kunt.
• Voor de winter: nachtverlaging hooguit 1 of 2 graden, of geen.
• Voor de winter, bij een hybride: gasmeter een paar weken op vaste dagen aflezen.
• Wil je met de airco bijverwarmen: SCOP opgezocht en uitgerekend wat een kWh warmte kost.

Wat de airco of warmtepomp zelf per jaar aan stroom verbruikt, reken je verder uit in hoeveel stroom verbruikt een airco.

Veelgestelde vragen

Op welke temperatuur zet je een airco om zuinig te koelen?

Milieu Centraal adviseert een paar graden lager dan de buitentemperatuur, niet zo koud mogelijk. Te grote temperatuurverschillen zijn volgens Milieu Centraal juist oncomfortabel. Met een ventilator erbij verspreidt de koele lucht zich beter en voelt het koeler aan.

Hoe vaak maak je de filters van een airco schoon?

Daikin raadt aan de luchtfilters elke twee weken schoon te maken, met water of een stofzuiger. Met vuile filters koelt of verwarmt de airco slechter en kan hij gaan ruiken. Kijk voor jouw model in de handleiding.

Is de droogstand of de autostand zuiniger dan gewoon koelen?

Daar vonden we geen meting van. Volgens Daikin verlaagt het droogprogramma de luchtvochtigheid zonder dat de temperatuur schommelt, en kiest de autostand zelf tussen koelen en verwarmen en de ventilatorsnelheid. Of dat stroom scheelt, zegt de fabrikant er niet bij.

Mag ik de stille nachtstand van mijn buitenunit uitzetten?

Kijk eerst of je installateur erop rekende. De geluidsregel is 40 dB op de perceelgrens; overdag mag het tot 45 dB als de unit een aparte stille stand voor de avond en de nacht heeft. Rekent de geluidsberekening met die 45 dB en zet je de stand uit, dan kan de unit boven de 40 dB uitkomen.